Reacties (4)

• Auteur

  Karen

  Datum

  op 26-03-2010 17:55

  Reactie

  gaaf zo'n overzicht van wetenschap binnen beagle!

• Auteur

  Ad Borsboom

  Datum

  op 30-05-2010 21:36

  Reactie

  Geïnspireerd door het Beagle project en een rubriek in de Volkskrant van afgelopen jaar (brieven aan Darwin) heb ik als antropoloog een blog geschreven over het effect van het evolutionisme op onze perceptie van inheemse volken:
  
  
  
  Geachte heer Darwin,
  
  U behoort tot de zeldzame genieën die met hun inzichten de kijk op de wereld volledig hebben veranderd. Daarom dit zo welverdiende Darwin Jaar. Toch ben ik bang dat ik uw en ons feestje ga voorzien van een kanttekening die de euforie enigszins zou kunnen dempen. Want naast het meesterlijke Origin of Species hebt u nog een omvangrijk werk geschreven: The Decent of Man. Daarin trekt u de lijn van een evolutionaire ontwikkeling in de biologie door naar de menselijke samenlevingen. Welnu, dit heeft tot rampzalige gevolgen geleid - gevolgen die u weliswaar niet kon voorzien en waarschijnlijk ook niet bedoelde - maar die zich in uw naam niettemin hebben voorgedaan.
  Ook u beschrijft de vroege menselijke samenlevingen in termen als 'savages' en 'barbarians' en poneert vervolgens dat een aantal van uw eigentijdse samenlevingen, zoals Australische Aborigines en Indianen, nog tot dit mensentype behoren. Op basis van dit uitgangspunt zijn in de beginperiode van de sociale wetenschappen evolutionaire schema's opgesteld die op de gehele mensheid zijn losgelaten: op het meest primitieve niveau stonden jagers/verzamelaars (uw 'savages'), een stapje hoger kwamen tuinbouwers, vervolgens veetelers en landbouwers en tot slot, aan de top van de evolutionaire ontwikkeling, onze eigen samenleving.
  Wat was nu volgens uw aanhangers de evolutionaire consequentie van dit alles? Wel, dat waar hogere 'rassen' in aanraking komen met lagere, deze laatste als gevolg van de evolutionaire processen altijd het onderspit zullen delven. In uw eigen woorden: 'waar geciviliseerde naties in aanraking komen met barbaarse samenlevingen is de strijd kort en voorspelbaar'. In deze sociale variant van het evolutionisme, dat gelijke tred hield met het begin van de westerse expansie en ontdekkingsdrift, was de ondergang van die inheemse samenlevingen dus niet alleen voorzien maar vooral ook onvermijdelijk.
  Echter de vaste overtuiging dat inheemse volken gedoemd waren snel te verdwijnen werd grotendeels werkelijkheid (en bespoedigd) door het actieve, gewelddadige ingrijpen van hen die beweerden dat dit een natuurlijk proces was. Het was voor ons Europeanen in het modieuze jargon van nu een win-win situatie: we konden in werelddelen als Amerika en Australië onze gang gaan en tegelijkertijd de handen in onschuld wassen omdat het verdwijnen van deze primitieven immers een onvermijdelijke proces was, een evolutionistische natuurwet.
  Zoals u inmiddels ongetwijfeld weet behoren de inheemse bewoners van beide continenten bij uitstek tot bevolkingsgroepen die slachtoffer geworden zijn van fysieke en culturele genocide - een proces dat zich soms binnen een of twee generaties voltrok. De overgebleven populaties waren lange tijd - en zijn dat voor sommigen nog - 'stand-ins' voor Stenen Tijdperk mensen.
  Het zou onterecht zijn u al deze consequenties in de schoenen te schuiven. Ook uw Descent of Mangetuigt van een grote eruditie en wie door de terminologie van die tijd heenkijkt ('barbaren', 'savages' - woorden die toen een andere etymologische betekenis hadden) ontwaart ook ideeën die in uw tijd baanbrekend waren. Bijvoorbeeld uw opvatting over de eenheid van de menselijke soort - die haaks stond op gangbare opvattingen dat de mensheid bestond uit onverenigbare biologische 'rassen'. Maar het boek vormde in combinatie met The Origin of Species helaas een inspiratiebron voor wat later het Sociale Darwinisme werd genoemd. Daardoor staat uw naam bij de slachtoffers van dit proces nog steeds synoniem voor genocide, onderdrukking, misplaatste superioriteit en discriminatie.
  Sorry voor deze brief, maar ik weet zeker dat u, met uw anderszins geniale inzichten, dit inmiddels vanaf uw hoge wolk, zelf ook al geconstateerd hebt.
  Voor de rest niet dan lof,
  
  Hoogachtend,
  
  Ad Borsboom
  Cultureel antropoloog

• Auteur

  eef

  Datum

  op 02-06-2010 14:00

  Reactie

  Ad Borsboom: mooie brief, dank voor je bijdrage!

• Auteur

  Piet Spaans

  Datum

  op 15-01-2011 13:49

  Reactie

  Beste Ad,
  
  Heb je de "Descent of Man" dan wel gelezen. Er wordt beschreven hoe "savages" uitsterven door een verminderde vruchtbaarheid die moeilijk te verklaren is. Er heeft misschien wel genocide plaatsgevonden, maar dat is een slechte verklaring voor het verdwijnen van geïsoleerde bevolkingsgroepen, anders zouden op het Afrikaanse continent de meeste mensen al verdwenen zijn. Bevolkingsgroepen als Tasmaniërs stierven uit door verminderde vruchtbaarheid mogelijk door veranderingen in levensstijl. maar dat is eigenlijk nog steeds open voor onderzoek. De cijfers van de laatste Tasmaniers spreken boekdelen, ze krijgen eenvoudigweg geen kinderen meer.
  
  Wat Darwin deed was beschrijven wat hij zag op de reis met de Beagle en in de nauwgezette statistieken van die tijd, en op grond daarvan kwam hij inderdaad tot de conclusie dat er een soort wet was die er voor zorgde dat deze volkeren gedoemd waren uit te sterven als ze in contact kwamen met de Westerse samenleving. Er bestaat niet echt een aannemelijke verklaring voor (pathogenen, inteelt, voedelovergevoeligheid), maar de bevolkingsstatistieken spreken voor zich.
  
  Wat is trouwens het probleem met het gebruiken van stammen als de Yaghan als stand-in's voor mensen in het Stenen tijdperk. Ze leefden immers feitelijk in het Stenen Tijdperk en het is goed denkbaar dat mensen hier voor de "Culturele Revoluties" ook op een soortgelijke manier hebben geleefd. Voor zover ik weet zijn de Yaghan (vuurlanders) afstammelinen van een groep mensen die in het stenen tijdperk via de Beringstraat het Amerikaanse vasteland bereikten en die zich (waarschijnlijk langs de kust) over Amerika hebben verspreid. Aanezien ze geen deel hebben genomen aan de "culturele revoluties" lijken ze me prima geschikt als een voorbeeld van de levensstijl van de prehistorische mens in andere gebieden.